İdare Hukuku

Kamu idaresinin kuruluşunu, kamu hizmetlerini, kamu gücünün kullanımını ve kişilerle idare arasındaki ilişkileri düzenler. Belediyeler, bakanlıklar, üniversiteler ve diğer kamu tüzel kişilerinin işlemleri bu alanda değerlendirilebilir.

Atama veya ruhsat iptali hukuki sonuç doğuran birer işlemdir. Yol bakımı, sağlık hizmetinin sunulması ya da hizmetin yerine getirilmemesi ise eylem niteliğinde olabilir. Ayrım, talebi ve ön başvuru yolunu etkiler.

Hayır. Yetki kamu yararı ve hizmet gerekleri için kullanılmalı; eşitlik, ölçülülük ve hukuki güvenlik ilkelerine uygun olmalıdır. Mahkeme hukuka uygunluğu denetler, idarenin yerine geçerek yerindelik kararı vermez.

Hayır. Kamu kurumunun özel hukuk sözleşmeleri, işçi ilişkileri veya özel kanunun başka yargı koluna bıraktığı uyuşmazlıklar adli yargıda görülebilir. Tarafın kamu kurumu olması tek başına yeterli değildir.

Özel düzenleme yoksa altmış gündür. Süre kural olarak yazılı bildirimi izleyen gün başlar. İlan, elektronik tebligat, tatil günleri ve özel yargılama usulleri farklı sonuç doğurabilir.

İYUK m. 11 şartlarını taşıyan ve dava süresi içinde yapılan başvuru süreyi durdurur. Ret veya kanuni cevapsızlık süresinden sonra kalan süre işler; süre baştan başlamaz. Özel usullerde bu yol uygulanmayabilir.

Hayır. Başvurunun içeriği, yöneltildiği makam ve ilgili kanundaki şartları karşılayıp karşılamadığı önemlidir. Yalnızca CİMER kaydı oluşturulmasına güvenilerek dava süresi geçirilmemelidir.

Dava konusu karar, tebliğ kaydı, önceki başvurular ve cevapları, olayları destekleyen belgeler eklenir. İptal, tazminat ve yürütmenin durdurulması talepleri açıkça birbirinden ayrılır.

Kesin süre verilemez. Dosyanın niteliği, tebligatlar, bilirkişi ve keşif ihtiyacı, mahkemenin iş yükü ve kanun yolları süreyi etkiler. Özel usullerde bazı aşamalar için daha kısa kanuni süreler vardır.

Dava konusu işlem nedeniyle kişisel, meşru ve güncel menfaati ihlal edilen kişi dava açabilir. İşlemle davacı arasındaki bağ ve dava ehliyeti mahkemece değerlendirilir.

Kural olarak kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemler dava konusu olur. Hazırlık yazısı, öneri veya görüşün tek başına hukuki sonuç doğurup doğurmadığı incelenir; belgenin adı belirleyici değildir.

İşlemi yapan makamın yetkisi, izlenen usul, dayanak olaylar ve hukuk kuralları, işlemin sonucu ve kamu yararı amacı incelenir. Somut aykırılıkların belge ve gerekçelerle gösterilmesi gerekir.

İptal, işlemin hukuka aykırılığını giderir; tek başına her zararın ödenmesi anlamına gelmez. Maddi veya manevi zarar için tam yargı talebi ve buna ilişkin süreler ayrıca değerlendirilir.

Kural olarak hayır. Kanuni istisnalar dışında ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir. Talepte bulunmak da tek başına işlemi durdurmaz; mahkemenin karar vermesi gerekir.

İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması şartları birlikte aranır. İşlemin etkisi, aciliyet ve belgeler somut biçimde açıklanmalıdır.

Hayır. Geçici hukuki korumadır. Mahkeme dosyanın tamamını inceleyerek esas hakkında daha sonra karar verir. Geçici koruma kararı ile nihai iptal kararı farklıdır.

Genel usulde kanunda belirtilen mercie, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defa itiraz edilebilir. İvedi yargılama ve merkezî sınavlar gibi özel usullerde itiraz yolu kapalı olabilir.

İdari işlem veya eylemin kişisel haklarda doğurduğu zararın giderilmesi istenir. Maddi kayıp, koşulları varsa manevi zarar ve faiz talebi somut olayın özelliklerine göre açıklanır.

Kamu hizmetinin kötü, geç veya hiç işlememesi hizmet kusuru oluşturabilir. Zararın varlığı, hizmetle bağlantısı ve sorumluluğu azaltan ya da kaldıran nedenler birlikte incelenir.

Bazı durumlarda risk veya kamu külfetleri karşısında eşitlik gibi kusursuz sorumluluk esasları uygulanabilir. Her kamu hizmeti zararı kendiliğinden tazminat doğurmaz; ilgili sorumluluk koşulları bulunmalıdır.

İYUK m. 13 uyarınca kural olarak önce ilgili idareden zararın giderilmesi istenir. Kanundaki öğrenmeden itibaren bir yıl ve eylemden itibaren beş yıl süreleri; zararın ve idari niteliğinin öğrenilmesiyle ilgili içtihatla birlikte değerlendirilir. Ret veya cevapsızlıktan sonraki dava süresi ayrıca hesaplanır.

Sağlık kayıtları, faturalar, ücret ve gelir belgeleri, teknik raporlar, fotoğraflar ve kurum yazışmaları kullanılabilir. Zarar kalemleri ile idari faaliyet arasındaki bağlantı açıklanır; gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılır.

Hukuka aykırılık iddiasıyla iptal davası açılabilir. Kadro, liyakat, hizmet ihtiyacı, mazeretler ve işlem gerekçesi değerlendirilir. Her atama talebi idareyi istenen yere atama yapmaya zorlamaz.

Personelin tabi olduğu kanun ve atama yönetmeliğindeki şartlar incelenir. Sağlık raporu, aile durumu ve hizmet gerekleri birlikte değerlendirilir; mazeret bildirilmesi otomatik kabul sonucu doğurmaz.

657 sayılı Kanunda görevden uzaklaştırma ihtiyati tedbirdir. Yetkili makam, tedbirin gerekliliği, süresi ve gözden geçirilmesi ayrı kurallara tabidir. Disiplin veya ceza soruşturmasıyla aynı işlem değildir.

Hayır. Statü, sözleşmenin dayanağı ve uyuşmazlığın konusu belirleyicidir. Kamu görevlisine ilişkin idari işlem ile iş sözleşmesinden doğan alacağın yargı yolu farklı olabilir.

657 sayılı Kanuna tabi memura savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez. İsnat ve deliller anlaşılır biçimde bildirilmelidir. Usulüne uygun süre tanınıp savunma verilmemesi ayrıca değerlendirilir.

657 sayılı Kanun m. 130 kapsamında verilen süre yedi günden az olamaz. Savunma isteminin içeriği ve tebliğ tarihi önemlidir. Özel personel kanunlarında ayrıca düzenlemeler bulunabilir.

Otomatik olarak kaldırmaz. Ceza ve disiplin sorumluluğu farklıdır; ancak beraat gerekçesi, fiilin gerçekleşip gerçekleşmediği, deliller ve masumiyet karinesi disiplin incelemesinde gözetilmelidir.

Soruşturma onayı, savunma istemi ve cevabı, deliller, soruşturma raporu, ceza kararı ve tebligat incelenir. Yetki, zamanaşımı, fiilin doğru nitelendirilmesi ve ölçülülük değerlendirilir.

Olumsuz değerlendirmeye dayanılarak tesis edilen atanmama veya ilişik kesme gibi nihai işlemler yargısal denetime konu olabilir. Davada değerlendirmenin gerekçesi, kişiye ilişkin somut bilgiler ve bunların görevle bağlantısı önemlidir.

İşlemin dayanaklarının yargısal denetime elverişli olması gerekir. Gerekçenin ve ilgili belgelerin yargılama içinde değerlendirilmesi, kişinin bunlara karşı etkili biçimde görüş bildirebilmesi adil yargılanma bakımından önem taşır.

Her dosyada aynı sonuç söylenemez. İYUK m. 28’e 2026 yılında eklenen hüküm, kapsamındaki bazı personel ve güvenlik soruşturması uyuşmazlıklarında göreve iade sonucu doğuran kararların uygulanmasını nihai kararın kesinleşmesine bağlamıştır. İşlemin bu kapsamda olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

Hayır. Kuruma yapılan sınav itirazı idari başvurudur; mahkemedeki iptal davası ayrı bir yoldur. İtirazın dava süresine etkisi sınavın tabi olduğu özel düzenlemeye göre kontrol edilir.

İYUK m. 20/B kapsamındaki MEB ve ÖSYM merkezî ve ortak sınav işlemlerinde dava açma süresi on gündür; m. 11 uygulanmaz. Bu kısa süre her okul veya üniversite sınavına genellenemez.

Evet. İlan edilen ölçütler, komisyonun oluşumu, tutanaklar, puanlama ve eşitlik ilkesi incelenebilir. Mahkeme değerlendirmeyi hukuka uygunluk yönünden denetler; idarenin yerine geçerek aday seçmez.

İsnat, savunma hakkı, yetkili kurul, deliller ve cezanın ölçülülüğü önemlidir. Öğrenciye uygulanan özel mevzuat esas alınır; memur disiplin hükümleri doğrudan aktarılmaz.

Menfaat ilişkisi bulunan kişiler hukuka aykırılık iddiasıyla dava açabilir. Planın ölçeği, üst planla uyumu, kamu yararı ve şehircilik ilkeleri incelenir. İlan, askı itirazı ve uygulama işlemleri süre hesabını etkileyebilir.

Başvuru belgelerinin tamlığı, imar durumu, proje ve mevzuata uygunluk ile ret gerekçesi değerlendirilir. Ret işlemi veya koşulları oluşmuş cevapsızlık üzerine başvuru ve dava yolları incelenir.

Hayır. Yapı tatil tutanağı, yıkım ve para cezası farklı hukuki sonuçlar doğurur. Kararların her biri için tebligat, yetki, dayanak ve talep ayrı belirlenmelidir.

Hayır. Para cezasının ödenmesi ruhsat veya imar mevzuatına uygunluk sağlamaz; yıkım kararını kendiliğinden kaldırmaz. Yapının hukuki durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Malikler veya kanuni temsilcileri teknik itiraz yolunu kullanabilir. Kentsel Dönüşüm Başkanlığının güncel açıklamasında süre, muhtarlıktaki ilanın son gününden itibaren on beş gündür. Tebliğ ve ilan kayıtları birlikte kontrol edilmelidir.

Hayır. Tespit, kesinleşme, tahliye ve yıkım farklı aşamalardır. Her işlemin muhatabı, bildirim biçimi ve başvuru yolu belirlenmelidir. Bir işleme başvuru diğer tüm işlemleri kendiliğinden durdurmaz.

Hayır. İşlemin türü ve İYUK m. 20/A kapsamına girip girmediği önemlidir. Genel altmış günlük süre varsayılmamalı; 6306 sayılı Kanundaki özel süre ve ilgili güncel düzenleme kontrol edilmelidir.

Hayır. Hasar tespiti yapının durumunu, hak sahipliği ise ilgili yardımdan veya konuttan yararlanma koşullarını ilgilendirir. İtiraz merci ve süreleri ile bazı hasar tespit davalarındaki özel yargılama kuralları ayrı incelenir.

Kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu idari yargıda; bedel tespiti ve tescil ise adli yargıda incelenir. Talebin niteliği ile 2942 sayılı Kanundaki özel usul ve süreler birlikte ele alınır.

Kanundaki koşullarda taşınmaza daha erken el konulmasını sağlayan özel usuldür. Bedelin kesin tespiti ve mülkiyetin devri süreciyle aynı değildir. Acele kamulaştırma kararının yargısal denetimi özel usule tabidir.

Fiilî el atmada taşınmaza fiziksel müdahale veya kullanım vardır. Hukuki el atmada planlama gibi işlemler mülkiyet hakkının kullanımını sınırlayabilir. Görevli yargı, müdahalenin tarihi ve niteliğine göre belirlenir.

Güncel tapu kaydı, çap, imar planı ve plan notları, kamulaştırma kararları, tebligatlar, değerleme belgeleri ve müdahaleyi gösteren kayıtlar önemlidir. Paylı mülkiyet ve miras durumu ayrıca açıklanmalıdır.

4734 sayılı Kanun kapsamındaki uyuşmazlıklarda kural olarak zorunlu şikâyet ve itirazen şikâyet yolları tüketilir. İhalenin kapsamı, işlem türü ve başvuru ehliyeti belirlenmeden doğrudan dava yoluna gidilmemelidir.

Şikâyet ihaleyi yapan idareye, itirazen şikâyet Kamu İhale Kurumuna yapılır. Her aşamanın kendi süresi ve şekil şartı vardır. İlan, doküman ve değerlendirme işlemlerinde başlangıç tarihi değişebilir.

Yasaklama kararı ihale sürecindeki diğer işlemlerden ayrı değerlendirilir. İYUK m. 20/A, ihale işlemlerini ivedi usule alırken ihaleden yasaklama kararlarını bu başlığın dışında tutar.

Her kamu ihale sözleşmesi idari sözleşme değildir. Sözleşmenin hukuki niteliğine göre adli veya idari yargı gündeme gelir. İhale öncesi işlem ile sözleşmenin uygulanmasından doğan uyuşmazlık ayrılmalıdır.

Hayır. Kabahatler Kanunu ve özel kanunlara göre sulh ceza hâkimliği veya idari yargı görevli olabilir. Aynı işlemde başka yaptırımların bulunması da görev değerlendirmesini etkileyebilir.

Fiil, olay tarihi, hukuki dayanak, ceza hesabı, yetkili makam, deliller ve başvuru yolu incelenir. Tebliğ zarfı veya elektronik tebligat kaydı süre hesabı için saklanmalıdır.

Kabahatler Kanunu kapsamındaki peşin ödeme kural olarak kanun yoluna başvuru hakkını ortadan kaldırmaz. Ödeme indirimi ile başvuru süresi ayrı kurumlardır; özel kanun hükümleri ayrıca kontrol edilir.

Evet. Faaliyeti durdurma, mühürleme veya ruhsat iptali farklı sonuçlar doğurur. Her kararın dayanağı ve yargı yolu belirlenmeli; faaliyetin devamı için gerekiyorsa geçici koruma talebi ayrıca değerlendirilmelidir.

Hayır. Tıbbi uygulamanın ve hizmetin gereklerine uygunluk, zarar ve nedensellik bağı incelenir. Komplikasyon ile önlenebilir hata veya organizasyon eksikliği aynı değildir.

Kamu hizmetinin yürütülmesinden doğan idari sorumlulukta kural olarak ilgili idareye yöneltilir. Özel hastane, özel çalışma veya hizmetten ayrılabilen kişisel fiil gibi durumlarda yargı yolu ayrıca belirlenir.

Hasta dosyası, epikriz, görüntüleme ve laboratuvar sonuçları, aydınlatılmış onam, sevk belgeleri ve gider kayıtları önemlidir. Teknik değerlendirme için uzman bilirkişi incelemesi gerekebilir.

Her şikâyet tazminat istemi niteliğinde değildir. İYUK m. 13 kapsamındaki ön başvuruda zarar ve giderim talebi açıklanmalıdır. Ceza veya disiplin şikâyetinin sonucu beklenirken idari başvuru ve dava süreleri ihmal edilmemelidir.

Dava açma ehliyeti ve menfaat ilişkisi bulunan kişiler hukuka aykırılık iddiasıyla yargıya başvurabilir. Kararın türü, ilan biçimi, teknik raporlar ve özel yargılama usulü önemlidir.

İYUK m. 20/A kapsamındaki ÇED sonucu alınan kararlarda ivedi usul ve otuz günlük dava süresi uygulanır; m. 11 uygulanmaz. İdari yaptırımlar bu ÇED başlığı kapsamındaki ivedi usulden ayrılmıştır.

İşlemler farklı hukuki temellere dayanabilir. Para cezası, faaliyetin durdurulması ve ÇED kararı için görevli merci, süre ve yürütmenin durdurulması ihtiyacı ayrı belirlenir.

ÇED dosyası, proje tanıtım dosyası, haritalar, ölçümler, kurum görüşleri ve çevresel etkileri gösteren belgeler incelenebilir. Bilirkişi ve keşif, uyuşmazlığın teknik yönlerinin açıklığa kavuşturulmasına hizmet eder.

6458 sayılı Kanun m. 53 uyarınca kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Başvuru, kararı veren makama da bildirilir.

Yabancının rızası saklı kalmak üzere, dava açma süresi içinde ve yargı yoluna başvurulursa yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmemesi güvencesi bulunur. Bu kural diğer göç işlemlerine otomatik olarak aktarılmaz.

İdari gözetim için sulh ceza hâkimliğine başvurulur; sınır dışı kararına karşı dava ise idare mahkemesinde açılır. Biri hakkında başvuru yapılması diğerinin yerine geçmez.

Kararın türü, ret gerekçesi, tebliği ve özel başvuru hükümleri incelenir. Aile hayatı, sağlık ve geri gönderme yasağına ilişkin olgular somut belgelerle açıklanmalıdır.

Özel kanunda farklı süre yoksa vergi mahkemesinde dava açma süresi otuz gündür. Vergi ihbarnamesi, ödeme emri ve diğer tahsil işlemleri aynı kabul edilmemeli; her belgenin özel süresi kontrol edilmelidir.

Hayır. İYUK m. 27, tarh edilen vergi ve cezaların dava konusu bölümüne ilişkin tahsilin durması kuralını ve istisnalarını düzenler. Tahsil işlemlerine ve ihtirazi kayda ilişkin davalarda ayrıca değerlendirme gerekir.

Hayır. Hesap veya vergilendirme hatasına dayanan düzeltme-şikâyet yolu, her hukuki yorum uyuşmazlığının yerine geçmez. Dava süresi geçirilmiş olması bu yolu kendiliğinden açmaz.

Uzlaşmanın kapsamı, başvuru tarihi ve sonucuna göre özel hükümler uygulanır. Vergi aslı ve ceza yönünden güncel kapsam ayrıca kontrol edilmelidir; genel bir süre durması varsayımıyla hareket edilmemelidir.

4982 sayılı Kanun kapsamında bilgi ve belge talep edilebilir. Özel hayat, üçüncü kişilerin verileri ve kanuni gizlilik istisnaları dikkate alınır; her belgenin sınırsız paylaşılması zorunlu değildir.

Kural olarak on beş iş günü içinde erişim sağlanır. Kanundaki şartlarda gerekçesi süresinde bildirilerek otuz iş gününe uzatılabilir. Dilekçe hakkındaki cevap süresiyle aynı değildir.

Genel olarak hayır. 3071 sayılı Kanunda sonucu veya işlem safahatını bildirme yükümlülüğü vardır. İYUK bakımından cevapsızlığın zımni ret sayılması ve dava süresi, başvurunun türüne göre ayrıca değerlendirilir.

Hayır. Kamu Denetçiliği Kurumu idareyi inceleyerek tavsiyede bulunabilir. Başvuru şartları ve dava süresinin durup yeniden işlemesi 6328 sayılı Kanuna göre hesaplanır; süresi geçmiş dava hakkı kendiliğinden canlanmaz.

Hayır. Dava konusu, özel usul, kararın niteliği ve uygulanabilir parasal sınırlar önemlidir. Parasal sınırlar değişebildiğinden sabit tutara güvenilmemeli; karar tarihinde uygulanacak hükümler ve geçiş kuralları incelenmelidir.

Genel usulde kararın tebliğinden itibaren otuz gündür. İvedi usul, merkezî sınav ve diğer özel düzenlemelerde farklı yol veya süre bulunabilir. Karardaki kanun yolu açıklaması ilgili mevzuatla birlikte kontrol edilir.

Genel kural, kararın idareye tebliğinden itibaren gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde gereğinin yerine getirilmesidir. İYUK m. 28’deki özel hükümler, özellikle 2026’da getirilen bazı göreve iade kararlarında kesinleşme şartı ayrıca değerlendirilmelidir.

Hayır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, kapsamındaki temel hak ihlalleri için öngörülmüş ayrı bir yoldur. Olağan başvuru yollarının tüketilmesi, süre ve kabul edilebilirlik şartları ayrıca incelenir.