Tam Yargı Davası: İdarenin Sorumluluğu ve Ön Başvuru
Tam yargı davası, idari işlem veya eylem nedeniyle kişisel hakkı doğrudan ihlal edilen kişinin zararının giderilmesini istediği dava türüdür. Kamu hizmetinin geç, kötü veya hiç işlememesi; bedensel zarar, gelir kaybı veya malvarlığında azalma gibi sonuçlara yol açabilir.
İdarenin her olumsuz sonuçtan otomatik sorumlu olduğu söylenemez. İdari faaliyet, zarar, nedensellik ve uygulanacak sorumluluk ilkesi birlikte incelenir. İptal kararı bulunması da tek başına her tazminat kaleminin kabulünü sağlamaz.
Hukuki dayanak ve şartlar
Anayasa m.125 ile 2577 sayılı Kanun m.2, 7, 12, 13, 16 ve 36 esas alınır.
- İdari işlem veya eylemle bağlantılı kişisel hak ihlali bulunmalıdır.
- Maddi/manevi zarar ve idari faaliyetle bağı ortaya konulmalıdır.
- Hizmet kusuru veya somut olayda uygulanabilen kusursuz sorumluluk ilkeleri tartışılmalıdır.
- Gerekli ön başvuru yapılmalı, görev ve süre kurallarına uyulmalıdır.
İşlemden doğan zarar: İYUK m.12
İlgili kişi doğrudan tam yargı davası açabilir veya iptal ve tam yargı taleplerini birlikte ileri sürebilir. Önce iptal davası açılması hâlinde m.12’deki koşullarla kararın veya kanun yolu sonucunun tebliğini izleyen dava süresi içinde tazminat istenebilir. İşlemin uygulanmasından doğan zararlar bakımından uygulama tarihi ayrıca önem taşır. Seçeneklerin süre sonuçları dosya üzerinden hesaplanmalıdır.
Eylemden doğan zarar: Ön başvuru ve süre
İYUK m.13 uyarınca, kural olarak eylemin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye hakkın yerine getirilmesi için başvurulur. Zararın veya eylemin idari niteliğinin sonradan öğrenildiği durumlarda başlangıç tarihi içtihatla birlikte değerlendirilir.
Başvurunun tamamen veya kısmen reddi üzerine tebliği izleyen günden; 30 gün cevap verilmemesi hâlinde bu sürenin bitiminden itibaren dava süresi içinde dava açılır. İdare mahkemesinde genel süre 60 gündür; özel kanun ve özel başvuru rejimleri ayrıca kontrol edilir. Adli yargıda açılan davanın görev yönünden reddi gibi durumlarda özel hükümler vardır.
Görevli ve yetkili mahkeme
İdari faaliyetten doğan uyuşmazlıklarda genel görevli merci idare mahkemesidir. Sosyal güvenlik, trafik veya özel hukuk ilişkilerindeki farklı görev kuralları nedeniyle yalnızca davalının kamu kurumu olması yeterli değildir. İYUK m.36’ya göre zarar doğuran uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme, hizmetin görüldüğü/eylemin yapıldığı yer ve diğer hâllerde davacının ikametgâhı şeklindeki sıralama incelenir. Askerî hizmette m.20/C ayrıca uygulanabilir.
Zarar, miktar artırımı ve faiz
Maddi zarar gelir belgeleri, sağlık kayıtları, giderler ve bilirkişi incelemesiyle somutlaştırılır. Manevi zarar olayın ağırlığı ve kişideki etkisiyle açıklanır. İYUK m.16/4’te, nihai karar verilinceye kadar harcı ödenerek bir defaya mahsus miktar artırımı imkânı vardır. Faiz türü, başlangıcı ve talep sonucu açıkça belirtilmelidir.
Yürütmenin durdurulması gerekir mi?
Geçmiş zararın tazminini istemek ile zarara yol açan devam eden işlemin uygulanmasını durdurmak farklıdır. İptal istemi de varsa, koşullarına göre o işlem yönünden yürütmenin durdurulması talep edilir; bu yol peşin tazminat ödenmesi anlamına gelmez.
Doğrulanmış Danıştay kararı
Danıştay 10. Daire, E.2022/116, K.2025/4161, 25.09.2025. Hayatını kaybeden askerî personelin yakınlarının tazminat davasında, yargılama sırasında artırılan tazminat bölümünün faiz başlangıcı tartışıldı. Daire, artırılan tutara da başlangıçta talep edilen tutarla aynı tarihten faiz yürütülmesi gerektiğini kabul etti. Somut olayda esas alınan tarih, miktar artırımı tarihi değil, idareye başvuru tarihi olan 26 Eylül 2016 oldu; karar düzeltilerek onandı.
Kararda 24 Ekim 2024 tarihli, E.2021/5, K.2024/2 sayılı İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı dikkate alınmıştır. Bu sonuç, her tazminat davasında faizin olay tarihinden başlayacağı anlamına gelmez. Resmî karar metni.
Sonuç
Başvuruda olayın tarihi, öğrenme tarihi, zarar kalemleri ve belgeler açıkça gösterilmelidir. Süreyi başlatan olgu belirlenmeden genel bir takvim hesabına güvenilmemelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Son hukuki kontrol: 29 Eylül 2026. Bu içerik genel hukuki bilgilendirmedir. İşlemin tarihi, tebligat, personel statüsü ve özel mevzuat somut olayda ayrıca incelenmelidir; sonuç taahhüdü içermez.